IE SERİSİ VERİMLİ MOTORLAR İÇİN BAKANLIK TEBLİĞİ
  • Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından: 

    Amaç

    MADDE 1 - (1) Bu Tebliğin amacı, 7/10/2010 tarihli ve 27722 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Enerji İle İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin uygulanmasına yönelik olarak, motorların ayrı olarak ve başka ürünlere takılı halde piyasaya arz edilmesi ve hizmete alınması ile ilgili çevreye duyarlı tasarım gereklerini belirlemektir.

    Kapsam

    MADDE 2 - (1) Bu Tebliğ; 4 üncü maddenin € bendinde tanımlanan motorları kapsar.

    (2) Bu Tebliğ, Ek-I in 2 nci maddesinin (3), (4), (5), (6) ve (12) numaralı alt bentlerinde belirtilen bilgilendirme şartları geçerli kalmak kaydıyla;

    a) Bir sıvı içine tamamen daldırılmış halde çalışacak şekilde tasarlanmış motorları,

    b) Dişli, pompa, fan veya kompresör gibi bir ürüne tam olarak entegre edilmiş olan ve enerji performansı üründen bağımsız olarak test edilemeyen motorları,

    c) Deniz seviyesinden 1000 metrenin üzerindeki yüksekliklerde, ortam sıcaklığının 40oC nin üzerinde olduğu yerlerde, 400oC nin üzerinde maksimum çalışma sıcaklığında, ortam sıcaklığının herhangi bir motor için -15oC nin altında, hava soğutmalı bir motor için ise 0oC nin altında olduğu yerlerde, ürüne giren soğutma suyu sıcaklığının 5oC den düşük, 25oC den yüksek olduğu yerlerde ve 30/12/2006 tarihli ve 26392 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler İle İlgili Yönetmelikte (94/9/AT) tanımlanan muhtemel patlayıcı ortamlarda çalışacak şekilde özel olarak tasarlanmış motorları,

    ç) Frenli motorları,

    kapsamaz.

    Dayanak

    MADDE 3 - (1) Bu Tebliğ;

    a) Enerji İle İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğe dayanılarak,

    b) Avrupa Birliğinin Elektrik Motorları İle İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair EC/640/2009 sayılı Tüzüğüne paralel olarak,

    hazırlanmıştır.

    Tanımlar

    MADDE 4 - (1) Bu Tebliğde geçen;

    a) Bakanlık: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,

    b) Değişken hızlı tahrik: Motora uygulanan elektrik gücünü, motorun mekanik güç çıkışını yükün tork-hız karakteristiğine göre kontrol edecek şekilde sürekli olarak uyarlayan elektronik güç dönüştürücüyü,

    c) Faz: Elektrik şebekesinin konfigürasyon tipini,

    ç) Frenli motor: Kaplinsiz olarak doğrudan motor mili üzerinde çalışan elektro-mekanik fren ünitesi ile teçhiz edilmiş motoru,

    d) Kutup: Motorun temel hızını belirleyen ve motorun manyetik döner alanının ürettiği manyetik kuzey ve güney kutuplarının toplam sayısını,

    e) Motor: 2, 4, 6 kutuplu, anma gerilimi (UN) en fazla 1000 V olan, anma çıkış gücü (PN) 0,75 kW ile 375 kW arasında olan ve sürekli çalışacak şekilde tasarlanmış tek hızlı, 3 fazlı, 50 Hz veya 50/60 Hz sincap kafesli endüksiyon motorunu,

    f) Sincap kafesli motor: Rotor üzerinde herhangi bir fırça, kollektör, bilezik veya elektrik bağlantısı olmayan elektrik motorunu,

    g) Sürekli çalışma: Elektrik motorunun entegre bir soğutma sistemi ile birlikte nominal yükte anma maksimum sıcaklık yükselmesi altında kesinti olmaksızın çalışabilme özelliğini,

    ifade eder.

    Çevreye duyarlı tasarım gerekleri

    MADDE 5 - (1) Motorlarla ilgili çevreye duyarlı tasarım gerekleri bu Tebliğin        Ek-I inde belirtilmiştir. Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren motorların verimi, bu Tebliğin Ek-I inin 1 inci maddesinde tanımlanan IE2 verim seviyesinden düşük olamaz.

     (2) Motorların üzerindeki bilgilerle ilgili şartlar, bu Tebliğin Ek-I inde verilmiştir. Çevreye duyarlı tasarım gereklerine uygunluk bu Tebliğin Ek-II sinde yer alan şartlara göre ölçülür ve hesaplanır.

    Uygunluk İşareti

    MADDE 6 - (1) Bu Tebliğ kapsamına giren ürünler, Enerji İle İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtildiği şekilde, bu Tebliğin şartlarını karşıladıklarına dair CE işaretini taşımak zorundadır.

    Uygunluk değerlendirme işlemi

    MADDE 7 - (1) Enerji İle İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme işlemi, anılan Yönetmeliğin Ek-IV ünde açıklanan iç tasarım kontrol sistemi veya aynı yönetmeliğin       Ek-V inde açıklanan yönetim sistemine göre yerine getirilir.

    Piyasa gözetim ve denetim amaçlı doğrulama prosedürü

    MADDE 8 - (1) Gözetim ve denetim, bu Tebliğin Ek-III ünde belirtilen doğrulama prosedürüne uygun olarak yapılır.

    Zorunlu uygulamaya geçiş

    GEÇİCİ MADDE 1 – (1) 1/1/2015 tarihinden itibaren, anma çıkış gücü 7,5 kW ile 375 kW arasında olan motorların verimi, bu Tebliğin Ek-I in 1 inci maddesinde tanımlanan IE3 verim seviyesinden düşük olmayacak veya bu Tebliğin Ek-I in 1 inci maddesinde tanımlanan IE2 verim seviyesini karşılayacak ve değişken hızlı tahrikle teçhiz edilmesi zorunludur.

    (2) 1/1/2017 tarihinden itibaren, anma çıkış gücü 0,75 kW ile 375 kW arasında olan motorların verimi, bu Tebliğin Ek-I in 1 inci maddesinde tanımlanan IE3 verim seviyesinden düşük olmayacak veya bu Tebliğin ekinde yer alan Ek-I'in 1 inci maddesinde tanımlanan IE2 verim seviyesini karşılayacak ve değişken hızlı tahrikle teçhiz edilmesi zorunludur.

    Yürürlük

    MADDE 9 - (1) Bu Tebliğ 2/4/2012 tarihinde yürürlüğe girer.

    Yürütme

    MADDE 10 - (1) Bu Tebliğ hükümlerini Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.

     
    Ek-I

    MOTORLARLA İLGİLİ ÇEVREYE DUYARLI TASARIM GEREKLERİ

    MOTORLARIN ÜZERİNDEKİ ÜRÜN BİLGİ ŞARTLARI
     
    Bu Tebliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren motorlarla ilgili, aşağıdaki 1 inci maddeden 12 nci maddeye kadar belirtilen bilgiler:

    a) Motorların teknik dosyasında,

    b) Motorların takılı olduğu ürünlerin teknik dosyasında,

    c) Motor imalatçılarının serbestçe erişilebilen web sayfalarında,

    d) Motorların takılı olduğu ürünlerin imalatçılarının serbestçe erişilebilen web sayfalarında, görünür şekilde yer alır.

     
    Teknik dosya ile ilgili olarak, bilgiler aşağıdaki 1 inci maddeden 12 nci maddeye kadar gösterilen sıra ile verilmelidir. Listeden kullanılan tam ifadenin tekrar edilmesine gerek yoktur. Metin yerine grafik, şekil ve semboller kullanılarak da gösterilebilir.

     
    1. Tam anma yük ve gerilimde (UN), %75 anma yük ve gerilimde ve %50 anma yük ve gerilimde nominal verim (η),

    2. Verim seviyesi: IE2 veya IE3,

    3. İmalat yılı,

    4. İmalatçının adı veya ticari markası, ticaret sicil numarası ve tescil edildiği yer,

    5. Ürünün model numarası,

    6. Motorun kutup sayısı,

    7. Anma çıkış gücü/güçleri veya anma çıkış güç aralığı (kW),

    8. Motorun anma giriş frekansı/frekansları (Hz),

    9. Anma gerilimi/gerilimleri veya anma gerilim aralığı (V),

    10. Anma hızı/hızları veya anma hız aralığı (d/dk),

    11. Ömrü dolduğunda sökülmesi, geri dönüşümü veya bertarafı ile ilgili bilgiler,

    12. Motorun özel olarak tasarlandığı çalışma koşulları aralığı ile ilgili bilgiler:

    (i) Deniz seviyesinden yükseklik

    (ii) Hava soğutmalı motorlar dahil, ortam hava sıcaklığı

    (iii) Ürün girişindeki soğutma suyu sıcaklığı

    (iv) Maksimum çalışma sıcaklığı

    (v) Potansiyel patlayıcı ortamlar


    (1), (2) ve (3) numaralı alt bentlerde belirtilen bilgiler motor etiketi üzerine veya yakınına sağlam bir şekilde işaretlenir.

    Müşterinin talebine göre imal edilmiş, özel mekanik ve elektriksel tasarıma sahip özel imalat motorlar için, 1 inci maddeden 12 nci maddeye kadar sıralanan bilgilerin motor imalatçısının serbestçe erişilen web sayfasında yayımlanması gerekli değildir. IE3 verim seviyesini sağlamayan motorları zorunlu olarak değişken hızlı tahrik ile teçhiz etme şartı ile ilgili bilgiler motorun etiketi üzerinde ve teknik dosyasında görünür şekilde belirtilir.

    a) Anma çıkış gücü 7,5 kW ile 375 kW arasında olan motorlar için, 1 Ocak 2015 tarihinden itibaren.

    b) Anma çıkış gücü 0,75 kW ile 375 kW arasında olan motorlar için, 1 Ocak 2017 tarihinden itibaren.

    İmalatçılar teknik dosyada, motorlar değişken hızlı tahrik sistemli olarak imal ve monte edildiğinde, bakımı yapıldığında veya kullanıldığında alınması gereken özel tedbirlerle ilgili bilgileri, değişken hızlı tahriklerden kaynaklanan elektriksel ve manyetik alanların nasıl en aza indirileceği hakkında bilgileri de içerecek şekilde vermek zorundadır.

    3. Ek-I in ÖZEL TANIMLARI

    1. Nominal asgari verim (η): Toleranssız olarak tam anma yük ve gerilimdeki verimi ifade eder.

    2. Tolerans: Belli bir motorun test ölçüm sonucunda motor etiketinde veya teknik dosyasında beyan edilen değere göre izin verilen azami değişimi ifade eder.

    Ek-II

    ÖLÇÜMLER VE HESAPLAMALAR

    Bu Tebliğin şartlarına uygunluk ve uygunluğun doğrulanması amacıyla ölçüm ve hesaplamalar, referans numaraları bilgi için Resmi Gazete de yayımlanan dokümanlarda belirtilen yöntemler dahil olmak üzere, genel kabul görmüş en son yöntemleri dikkate alan ve sonuçları düşük belirsizlikte olduğu kabul edilen, güvenilir, hassas ve yinelenebilir bir yöntem kullanılarak yapılacaktır. Ölçüm ve hesaplamalar aşağıdaki teknik parametrelerin tamamını karşılar:

    Enerji verimliliği, mekanik çıkış gücünün elektriksel giriş gücüne oranıdır.

    Motorun, Ek-I de belirtilen verim seviyesi, anma çıkış gücünde (PN), anma gerilimde (UN) ve anma frekansta (fN) belirlenecektir.

    Mekanik çıkış gücü ile elektriksel giriş gücü arasındaki fark motorda oluşan kayıplardan dolayıdır.

    Toplam kaybın tayini, aşağıdaki yöntemlerden biri ile yapılacaktır:

    - Toplam kaybın ölçümü veya

    - Ayrı ayrı kayıpların tespit edilerek toplanması.
     

    Ek-III

    DOĞRULAMA PROSEDÜRÜ

    Bakanlık, Enerji İle İlgili Ürünlerin Çevreye Duyarlı Tasarımına İlişkin Yönetmeliğin 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen piyasa gözetim ve denetim faaliyetlerini gerçekleştirirken, bu Tebliğin ekinde yer alan Ek-I de yer alan şartlar için aşağıdaki doğrulama prosedürünü uygular.

    1. Tek bir ünite test edilir.


    2. Nominal motor veriminde (η), kayıplar (1-η), Ek-I de belirtilen değerlerden, 0,75 – 150 kW güç aralığında %15 den, 150 – 375 kW güç aralığında ise %10 dan daha farklı değil ise model, bu Tebliğin hükümlerine uygun kabul edilir.

    3. 2 nci maddede belirtilen sonuç elde edilmezse, yılda beş adetten az sayıda üretilen motorlar hariç, ilave üç ünite daha test edilir.

    4. Nominal verimi (η) ortalamasında, 3 üncü maddede belirtilen üç ünitenin kayıpları (1-η) Ek-I de belirtilen değerlerden 0,75 – 150 kW güç aralığında %15 den, 150 – 375 kW güç aralığında ise %10 dan daha farklı değil ise aynı model, bu Tebliğin hükümlerine uygun kabul edilir.

    5. 4 üncü maddede belirtilen sonuçlar elde edilmezse, modelin bu Tebliğe uygun olmadığı kabul edilir.

    Bu Tebliğin şartlarına uygunluğun kontrolü amacıyla, Ek-II de belirtilen prosedür ve referans numaraları Resmi Gazetede yayımlanmış dokümanlarda belirtilen yöntemler de dahil olmak üzere, genel kabul görmüş son teknolojiyi dikkate alan güvenilir, hassas ve yinelenebilir ölçüm yöntemleri kullanılır.